Studiedag vijf jaar elim: het onzegbare, (on)draaglijke bron van eenzaamheid én verbinding

Studiedag vijf jaar elim: het onzegbare, (on)draaglijke bron van eenzaamheid én verbinding

Kunst brengt ter sprake wat nog onbesproken is, toont wat zich niet laat zeggen, wat aan onze woorden ontsnapt. Ieder kunstenaar weet dat wat hij wil laten zien, nooit volledig kan zijn. Gelukkig: anders nooit dat nieuwe boek, dat andere doek.

Psychotherapie kan zich hierin goed terugvinden: therapie als creatief proces waarbij het not-yet-said een bron is voor andere betekenissen. Hierdoor ontstaat ruimte voor nieuwe metaforen 'to live by', althans voor een tijdje. 

Want steeds rest in ons spreken een 'lege plek', iets ongezegd. Maar alleen omdat er iets te zeggen valt, verschijnt het onzegbare. Deze paradox van de expressie verwoordt zich goed in de psychoanalytische gedachte dat, naarmate het bewustzijn groter wordt, het onbewuste toeneemt. 

Eigenlijk is het meest wezenlijke van de mens niet te verwoorden. Ook al vormt dit wellicht het meest particuliere van ieder van ons, toch laat het een gevoel van onbehagen na. Het appeleert aan existentiële eenzaamheid en zo aan onze eindigheid. Anno nu hebben we een problematische verhouding met dit, nog moeilijk te verdragen, tekort. 

Deze 'lege plek' is ook de plaats van het ongedachte, de vergetelheid, het verdrongene, waar zich processen afsprelen op de grens van psyche en lichaam. Zoals kunst door zijn zegging, dynamiek brengt in versteende begrippen, zo ook schept psychotherapie nieuwe betekenissen door zich te bewegen op de ambigue grens van wat zegbaar en onzegbaar is. 

Ieder zeggen antwoordt een vorig spreken, vooronderstelt een toespreker én een toehoorder. Het is een ontmoeting met de ander. In-taal-zijn draagt in zich steeds een vorm van uitwisseling, van gemeenschappelijkheid. Soms zelf zo dat het verbindende tussen spreker en luisteraar misschien belangrijker wordt dan de woorden op zich. 

Psychotherapie zou je dan ku nnen zien als een doordachte, creatieve manier om met deze 'lege plek' om te gaan. In het besef dat je je nooit volledig kunt 'uitzeggen' tracht therapie ruimte te creëren voor het nog ongezegde. Elke therapievorm wil op een specifieke wijze op zoek gaan hoe verbinding te maken met het unieke van ieder mens. Maar wat daar gebeurt in deze ontmoeting is misschien... onzegbaar. 

 


Emmaus
PC Bethanië
elimart